www.graafwerk.net

Verkondiging in de doopdienst van zondag 10 januari 2010 in de Jeruzalemkerk te Amsterdam,

door ds. Bas van der Graaf

Orde van dienst

Welkom en mededelingen

Voorbereiding

Intochtslied: Psalm 139: 1 en 2 (orgel)

Stil gebed

Bemoediging en groet

Lofprijzing en aanbidding

- Psalm 139: 7 en 8 (orgel)

- Opwekking 136 Abba Vader(band)

- Your love (band)

Nadering tot God

-Gebed en voorbede

-Zingen (band): PvN 16

Bediening van de doop

-Lezing doopuitleg en gebed

-Zingen: Psalm 105: 3

(tijdens zingen wordt Wisse binnengebracht)

-Wisse wordt voorgesteld aan de gemeente

-Vraag aan de gemeente

-Kinderlied: De Here zegent jou

-Peetouders  naar voren roepen

-Vragen aan de doopouders

-Bediening van de doop

-Gezang 334: 4 en 5

(Kinderen nevendienst)

-Dankgebed

Het Woord van God

Bijbellezing: Lucas 3:1-22

Tekst voor de verkondiging: Lucas 3:3,16,21 en 22

Verkondiging, met als thema: Gedoopt in water, Geest en vuur.

Ons antwoord

Zingen: Gezang 247: 2 en 3 (orgel)

Dankgebed

Inzameling van de gaven

Zingen: Psalm 145:1 en 2 (orgel)

Zegen

Gemeente, gasten in ons midden, doopouders,

De doop, zoals we die vanmorgen hebben gezien, is maar een eenvoudige handeling. Er worden een paar handen water gesprengd en er klinken een paar woorden. Dat is eigenlijk alles. Ja, er omheen wordt van nog van alles gezegd en gezongen, maar het doopritueel is in essentie toch uiterst eenvoudig.

Des te opmerkelijker is het, dat alles wat er in de Bijbel over gezegd wordt overweldigend diep, rijk en veelkleurig is. Op allerlei plekken in het Nieuwe Testament – het tweede deel van de Bijbel – kunnen we lezen over de doop en telkens blijkt dat dan wéér uit een andere invalshoek te gebeuren. De doop bergt blijkbaar in al zijn eenvoud een diep en groot geheim, waar je met een paar woorden of beelden maar niet mee klaar bent. Die eenvoud van de doop is blijkbaar bedrieglijk.

Daar waren wij, Annelijn en Michiel, tijdens het doopgesprek ook wel weer achtergekomen. We hebben nog eens goed naar de tekst van de uitleg die we net lazen gekeken en ons verwonderd over de reikwijdte en de diepgang van de betekenis van de doop. Eigenlijk komt heel de boodschap van het Evangelie samen in die ene, eenvoudige handeling. Heel bijzonder. Maar we merken het ook vandaag, op de zondag dat de we doop van Jezus gedenken en we de bijbehorende Bijbeltekst uit Lucas 3 hebben gelezen. Over die doop zelf wordt eigenlijk bijna niets gezegd, maar over de betekenis ervan des te meer. Zo veel meer, dat het bij lange na niet allemaal in de preek van vanmorgen past. Ik kan hooguit een paar dingen aanstippen. Maar ik hoop dat genoeg is om verder te denken en te zoeken. Voor jullie, als doopouders, voor ons, als gemeente, maar ook voor de gasten in ons midden die misschien weinig of niets van de Bijbel weten. Met name voor die laatsten zal het misschien veel en soms moeilijk te vatten zijn vanmorgen, maar wellicht geeft dat wel een mooie aanleiding om er met Annelijn en Michiel of anderen over door te praten. Laten we maar eens kijken.

*Er wordt nogal wat over de doop gezegd in Lucas 3, zei ik net. Overweldigend veel. Maar als we dat een beetje proberen te ordenen, dan ontdekken we een drieslag. Het gaat eerst om de doop zoals die door Johannes de Doper wordt toegepast. Daarna over de doop die Jezus als Messias zal toepassen. En tenslotte over de doop van Jezus zelf, door Johannes in de Jordaan. Aan de hand van die drie thema’s wil ik iets over de betekenis van de doop zeggen vanmorgen.

*Laten we eerst eens kijken naar de doop die door Johannes wordt toegepast. Johannes was, kortgezegd, een profetische figuur die optrad vóór het openbare optreden van Jezus en zo diens werk voorbereidde. Hij deed zijn werk in de buurt van de rivier de Jordaan, waar hij de menigten toesprak en waar hij ook doopte. Hoe hij dat precies deed weten we eigenlijk niet precies. In elk geval ‘met water’ (dat zegt hij zelf in vers 16), maar of het door onderdompeling ging of door het uitgieten van water over het hoofd is niet zeker. In elk geval wordt door uitleggers verteld, dat de waterstand van de Jordaan in die tijd zo laag was, dat onderdompeling nauwelijks denkbaar is. Hoe dan ook: Johannes doopte met water, net als wij vanmorgen. Maar waar ging het om bij zijn doop?

Dat wordt door Lucas, de Evangelist, samengevat in vers 3. Het blijkt vooral om twee dingen te gaan. Allereerst hield Johannes de mensen voor dat ze ‘tot inkeer moesten komen’. Tot inkeer komen betekent: je helemaal gaan richten op God en wat hij wil met je leven en breken met oude, verkeerde praktijken. Wat dat concreet betekende blijkt wel uit wat hij tegen de vragenstellers, de tollenaars en de soldaten zegt. Het gaat om oprechtheid, om rechtvaardigheid en vrijgevigheid, allemaal kernwoorden uit de Thora, de wet van God. Je laten dopen was dus voor Johannes een moment van omkeer, van inkeer, van berouw, van het begin van een nieuw leven. Dat blijkt ook uit het tweede wat Johannes de mensen die tot hem komen voorhoudt: ‘om zo vergeving van zonden te verkrijgen.’ Het water van de doop was ook een symbool van de reiniging, de vergeving van alles wat mis was gegaan in je leven. Niet dat dat water zélf die reiniging voltrok – vergeving is een daad van God – maar het water verwijst wel naar, in de vorm van een zichtbare, zekere belofte. De boodschap van de doop van Johannes was dus: ieder die berouw heeft over zijn oude leven en zich omkeert naar God, mag vergeving ontvangen en een nieuw leven beginnen. Een radicale maar vooral ook genadige boodchap.

*Maar nu is het wel opmerkelijk dat Johannes in antwoord op de vraag of hij dan soms de Messias – de langverwachte verlosser van Israël – dat ontkende met de woorden: ‘Ik doop jullie met water, maar er komt iemand die meer vermag dan ik. Hij zal jullie dopen met de heilige Geest en met vuur.’ Met die iemand bedoelt Johannes Jezus, die na hem komen zal en het ziet er naar uit dat hij in het werk van Jezus de voltooiing en vervulling van zijn eigen werk ziet. Dat wil zeggen: Jezus zal degene zijn die op een beslissende manier vergeving kan schenken over het oude leven en levenskracht voor het nieuwe leven. Dat is wat hij duidelijk maakt met die woorden ‘Geest en vuur’.

Eerst dat woord ‘vuur’. Dat moeten we hier als reinigend vuur verstaan. Het beeld dat Johannes daarvoor in vers 17 gebruikt is dat van het kaf, dat van het koren gescheiden wordt, en verbrand wordt. Op andere plaatsen in de bijbel wordt het beeld van het reinigende vuur van een edelsmid gebruikt. Vuur heeft het vermogen om heel radicaal te reinigen, nog veel radicaler dan water. En dat tekent dus het werk van Jezus, de Messias.

Maar dan ook: ‘dopen met Geest’. Hier moeten we denken aan de Geest van God, die vaak als levensadem wordt gezien in de bijbel. Dat betekenen de Hebreeuwse en Griekse woorden voor Geest ook: adem, wind, geestkracht. De Geest waarmee de Messias doopt is dus de levendmakende Geest, de Geest die het nieuwe leven van na de omkeer aanwakkert en onderhoudt. Over die Geest ging het bij de doop van Johannes nog niet, dus Jezus komt met zijn werk áánvullen en vérvullen wat door Johannes werd voorbereid en aangeduid.

De Messias doopt dus met Geest en vuur en dat betekent meer dan de doop met water door Johannes de Doper. Daar moeten we even bij stilstaan, ook met het oog op de doop die we vanmorgen hebben meegemaakt. Want hoe verhoudt dat doopwater wat wij bij de doop gebruiken zich dan tot de Geest en het vuur van Jezus?

*Laat ik om te beginnen nog een keer benadrukken wat het verschil is tussen de doop van Johannes en die van Jezus, de Messias. Johannes doopte met water en dat water stond symbool voor afwassing, voor reiniging. Reiniging van de zonden. Nu is het goed om te beseffen, dat het woord dat Lucas gebruikt voor ‘zonden’ in het Grieks heel nadrukkelijk betekent ‘zondige dáden’. Het heeft een hele reeks betekenissen, zoals: dwalingen, vergissingen, afdwalingen van het pad, overtredingen’. Het gaat dus om verkeerde dáden, waarvan de gevolgen door Gods vergeving worden áfgewassen. Maar Jezus, de Messias, doopt met vúúr. En het ziet er naar uit, dat Johannes daar mee wil zeggen: die reiniging die Jezus komt brengen gaat nog veel vérder dan de vergeving van je daden. Dat vuur van Jezus raakt ook de diepste intenties van onze daden, het raakt ons scheefgegroeide karakter, onze verkeerde neigingen, kortom: onze zondige natuur. M.a.w. : de vergeving die Jezus komt brengen reikt veel dieper en verder dan de betekenis van de waterdoop van Johannes.

En ik denk dat we dat dus ook mogen doortrekken naar de dooppraktijk van vandaag. Naar onze eigen doop. Wij dopen, net als Johannes, met water. Dat kan ook moeilijk anders, want om Wisse vanmorgen een vuurdoop te geven lijkt me niet aan te bevelen en een geestdoop past eenvoudig niet in mijn handen. Wij dopen dus met water en beseffen dat dit water ons oproept tot berouw en inkeer, maar ook tot omkeer naar God. Maar wat we bovenál mogen beseffen is, dat deze waterdoop van zich afwijst naar de vuur- en Geestdoop door Jezus. We kregen niet alleen de belofte van vergeving van onze zondige daden en een schone lei, nee, we kregen ook de belofte dat Jezus het kwaad tot in de wortel aanpakt maar ook radicaal nieuw leven wil geven door zijn Geest. Dat is de belofte die Wisse aan het begin van zijn leven dus al gekregen heeft, nog voor hij ook maar iets zondigs heeft kunnen doen. En dus ook voordat de kiemen van het kwaad – waar ook zijn kleine leven niet vrij van is, zo hoorden we in de uitleg – kunnen groeien en wrange vruchten dragen. Zo radicaal is de belofte van Jezus’ vuur –en Geestdoop!

*Maar het wordt nog mooier, nog dieper, nog verstrekkender. Want Jezus doopt niet alleen met vuur en Geest, hij wordt ook zélf gedoopt door Johannes. En het opvallende is opnieuw, dat Lucas uiterst summier is over die doop zelf. Alles wat hij zegt is: ‘toen ook Jezus was gedoopt’, meer niet. Maar des te meer vertelt hij over wat er rondóm die doop door Godzelf gedaan en gezegd wordt. Twee dingen, die duidelijk maken wat die doop van Jezus betekent.

Lucas vertelt, dat Jezus ná zijn doop in gebed verzonken is. Op dat moment gaat de hemel open en daalt de Heilige Geest in de gedaante van een duif op hem neer. En daarna klinkt er een stem uit de hemel en die zegt: ‘Jij bent mijn geliefde Zoon, in jou vind ik vreugde.’ Een heel bijzonder moment dus. We weten niet zeker of de omstanders toen het ook gehoord en gezien hebben, maar wij, als lezers van het Evangelie, mogen meekijken en luisteren.

Eerst kijken dus. We zien de Heilige Geest als een duif neerdalen. Waarom een duif? Wel, die duif is het symbool van zachtmoedigheid en vrede en juist die eigenschappen zullen de bediening van Jezus kenmerken. En de Geest zelf is voor Jezus de bekrachtiging van zijn zending en het werk dat hij gaat doen. Vanaf nu gaat Jezus in het openbaar optreden en Lucas zegt: Jezus doet dat in de kracht van de Geest. De Geest markeert dus het begin van het werk van Jezus.

Maar dan mogen we ook luisteren. Er klinkt een stem uit de hemel en hij spreekt Jezus aan. Heel persoonlijk, heel intiem. ‘Jij bent mijn geliefde Zoon’, zegt de stem. Het is een echo van Psalm 2, waar dit tegen de Messias wordt gezegd. En dan ook: ‘in jou vind ik vreugde’. Dat is een echo van Jesaja 42:1, waarin God dit tegen ‘knecht van de Heer’ zegt, een andere aanduiding voor de Messias. Ook de stem van God bevestigt dus, dat Jezus vanaf nu zijn unieke taak als Messias van Israël en verlosser van de wereld moet gaan beginnen. De Vader, de Zoon en de Geest staan aan het begin van Jezus’ reddingsmissie. Wat een wonder.

*Het is wel duidelijk, dat de doop van Jezus een unieke, onherhaalbare gebeurtenis is geweest. Een gebeurtenis die in de kerk terecht gevierd is, de eeuwen door, als een cruciaal moment op de weg die Jezus als Messias gegaan is. We moeten dus ook niet proberen om zomaar één op één lijnen door te trekken van de doop van Jezus naar onze eigen doop. Daar is de doop van Jezus te uniek voor. Die doop moeten we eerst en vooral vieren!

Maar in een meer afgeleide zin betekent de doop van Jezus juist heel veel voor ons. Want door heel het Nieuwe Testament heen vinden we beloften, dat wij mensen, door het geloof in Jezus, in bijzondere zin ‘kinderen van God’ mogen worden. Ik noem als voorbeeld een bekende uitspraak van apostel Paulus in zijn brief aan Romeinen, hoofdstuk 8. Daar zegt hij: ‘U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen te zijn, en om hem te kunnen aanroepen met ‘Abba, Vader’.

De Geest zelf verzekert onze geest dat wij Gods kinderen zijn.’ Vinden we niet dat deze woorden dicht in de buurt komen van die stem uit de hemel? De stem zegt: jij bent mijn Zoon, mijn geliefde. Wij mogen zeggen: Abba, Vader. Jezus ontvangt de Geest als bevestiging van zijn unieke weg. Wij ontvangen de Geest als bevestiging dat we zijn kind mogen zijn.

Tim Keller zei in een preek over deze tekst:

Paulus wijst erop dat het in essentie bij ons net zo werkt als toen bij Jezus. De Geest daalt neer en bevestigt onze identiteit als kind van God. De Geest geeft kracht door in ons hart en verstand te getuigen dat we als kinderen van Vader geliefd, geëerd en geaccepteerd zijn. (..)Een vader-zoon relatie met God hebben, betekent dan ook dat:

a) God je eert door te zeggen dat jij Zijn zoon of dochter bent,

b) je toegang tot Hem krijgt, omdat Hij van je houdt en

c) je absolute veiligheid ontvangt.

Dat is toch wel duizelingwekkend groot allemaal, vinden we niet?

*Wat bekent dat nu in de praktische zin voor ons? Voor jullie, als ouders; voor ons, als gemeenteleden; voor u, als u op zoek bent naar de betekenis van het christelijk geloof?

Ik zou het zo willen zeggen: door de doop worden we letterlijk ondergedompeld in de beloftevolle wereld van Jezus, de Zoon van God. Dat betekent dat we volop worden betrokken in de beloften van afwassing van zonden, van reiniging met vuur, van vervulling met de levensadem van Gods Geest, van een nieuwe identiteit als kind van God. Een wereld van beloften, die door de doop worden betekend en bezegeld. Al die dingen komen dus bij God vandaan, met de stellige belofte dat hij dat aan ons en aan onze kinderen wil doen. Die doop is een onvoorwaardelijk jawoord van God, een verzekering van alles wat hij ons in Jezus wil geven. Wat hij ú wil geven, wat hij jóu wil geven, wat hij de kleine Wisse wil geven.

En dan? Is het dan voor elkaar? Zit het dan goed? In princípe wel. Als je Gods ja-woord hebt, heb je alles. Het enige wat dan nog nodig is is: amen zeggen. Amen. Dat betekent: zo is het. Zo zal het zijn. Dat is geloven. Leven uit de beloften van God. Dat is dus wat we onze kinderen mogen leren: leven uit beloften van God. Dat is de basiszekerheid die jullie Wisse mogen meegeven: je mag een kind van God zijn, je mag van vergeving leven en leven zijn Geest. Je kinderen daar in voorgaan, in woorden en daden, van jongs af aan, dat is geloofsopvoeding. Maar het is ook de basiszekerheid voor ons allemaal, zoals we hier zitten, gelovig, twijfelend of zoekend. Geloven kan soms zo ingewikkeld zijn, maar de doop brengt ons eenvoudigweg terug bij de essentie van de beloften van God. Beloften van vergeving, van radicale reiniging, van steeds weer een schone lei, van vernieuwing door de Geest, van leven als kind van God, vruchtdragen. Wil jij, wilt u daar ‘amen’ op zeggen, voor het eerst of opnieuw? De doop van Jezus en alles daaromheen is een hartelijke uitnodiging om dat te doen. Ik nodig u daar hartelijk toe uit. Iedereen hier in deze kerk die deze beloften hoort en ze aanvaardt mag nu met mij zeggen … amen!